seo pagina url: tvl Tussen de Voorn en Loevestein - Publicaties - Historische Kring Bommelerwaard
  •  

Tussen de Voorn en Loevestein

Tussen de Voorn en Loevestein
Sinds 1965 verschijnt het tijdschrift van de Historische Kring Bommelerwaard Tussen de Voorn en Loevestein. Het blad verschijnt drie keer per jaar (april/augustus/november). In elk nummer staan artikelen over de geschiedenis van de streek en er zijn enkele vaste rubrieken zoals Nieuws van het Regionaal Archief Rivierenland (voorheen Streekarchief Bommelerwaard) en Lezen met besprekingen van boeken en artikelen die verschenen zijn over de Bommelerwaardse historie in andere tijdschriften. Leden ontvangen het tijdschrift automatisch. Heeft u zelf een interessant artikel over de Bommelerwaardse historie geschreven, neem dan contact op met de redactie.
Losse nummers à € 6,00 zijn verkrijgbaar bij Boekhandel Bruna, Waterstraat 12 te Zaltbommel

De redactie van de TVL wordt gevormd door:
A. Braam, Zaltbommel
K. Metz, Zaltbommel
P.H. Nienhuis, Rossum
C. Snel, Zaltbommel
S. Talacua-Polman, Zaltbommel
K. Uijthoven-van Kinderen, Zaltbommel
E. Vos, Zaltbommel
P. Vreugdenhil, Brakel
M. Witteveen, Zaltbommel


Inhoud
Op deze pagina staat een inhoudsopgave van alle nummers sinds 2024.
Zie voor de inhoudsopave van de nummers tussen 1965 en 2015 Inhoudsopgave 1965-2015
Zie voor de inhoudsopave van de nummers tussen 2016 en 2023 Inhoudsopgave 2016-2023
Bijna elke aflevering bevat naast de artikelen de rubrieken: Nieuws van de Historische Kring Bommelerwaard, Nieuws van het Streekarchief Bommelerwaard (later Regionaal Archief Rivierenland), Nieuws van de Bommelerwaardse musea, Boeken of Lezen (besprekingen van boeken en artikelen) en Vraag en Antwoord (vragenrubriek).

jaargang; (jaar); nummer; publicatiedatum.

Jaargang 62 (2026) nummer 188 juni 2026 (32 pagina's)
Auteur Titel Korte inhoud
Piet H. Nienhuis De oude boerderij aan de Hogeweg 12 in Rossum en haar bewoners Dit artikel documenteert de geschiedenis van de monumentale T-boerderij aan de Hogeweg 12 in Rossum, gebouwd rond 1750-1760. De auteur bespreekt de opeenvolgende bewoners en families (Hanegraaf, De Vries, Van Drunen, Van Heel, Van Doorn). Ook de verwoestende watersnood van 1861 (gemarkeerd met een gedenksteen in de zijgevel), de verzetsactiviteiten en de moord op Hendrik van Drunen in de Tweede Wereldoorlog en de redding door een grootschalige restauratie door aannemer Jan van Doorn in 1977 passeren de revue.
Rob Nooten Wat deden de zusters in Bommel met kruidnagel? Naar aanleiding van de archeobotanische vondst van kruidnagelpollen uit de periode 1475-1500 op het terrein van het voormalige Agnietenklooster in Zaltbommel roept de auteur de vraag op wat de zusters ermee deden. Aangezien luxe maaltijden en parfum in strijd waren met hun sobere leefwijze volgens de Regel van Augustinus, oppert de auteur dat de specerijen werden gebruikt bij religieuze rituelen (parfumeren) of als antiseptisch medicijn (zoals tegen kiespijn) in een ziekenzaal.
Marjan Witteveen Lopen, staan en zitten in de kerk Een geschiedenis van het interieur en de zitgewoonten in de Sint-Maartenskerk van Zaltbommel. De auteur beschrijft hoe kerkgangers in de middeleeuwen moesten staan, hoe na de Reformatie langere preken leidden tot een wildgroei aan stoelen en krukjes en hoe er in de 17e en 18e eeuw een strikte sociale ordening ontstond met heren- en magistraatsbanken. Na de scheiding van kerk en staat in 1802 werden vaste banken en plaatsengeld ingevoerd, wat leidde tot ruzies, afgesloten deurtjes en stovenverhuur door stovenzetsters.
Michiel Alexander de Raaf Brieven uit Gameren in de Tweede Wereldoorlog van Dina Kool-Frederiks Dit vervolgartikel is gebaseerd op een nagelaten verzameling van 102 brieven van Dina Kool-Frederiks, geschreven vanuit Gameren tussen 1942 en 1952. Dina beschrijft de isolatie van de Bommelerwaard, de constante angst voor bombardementen en neerstortende V1-raketten, de zware Duitse inkwartieringen, het schuilen in de kelder tijdens granaatbeschietingen en de vernietiging van de kerk en molen in Gameren door de Duitsers in april 1945.
Regionaal Archief Rivierenland (RAR) / Redactie Nieuws Regionaal Archief Rivierenland Dit overzicht meldt de afronding van het omvangrijke digitaliserings- en indexeringsproject 'Waarvan akte'. Dankzij 409 vrijwilligers zijn bijna 375.000 notariële akten (periode 1811-1935) online doorzoekbaar gemaakt op de website van het RAR. Ook wordt het RAR-publieksjaarverslag 2025 met het thema 'DATA' kort gepresenteerd.
Kees Metz Uit de gemeenteraadsvergadering of Zaltbommel op 30 augustus 1929 Een verslag van een raadsdiscussie in 1929 over de geplande nieuwe brug (gebouwd in 1933). Raadslid Kaasjager pleitte ervoor om het verkeer door de binnenstad (via de Gasthuisstraat) te leiden om de lokale middenstand te beschermen. Burgemeester Cambier van Nooten legde echter uit dat een weg buiten de stad juist zou zorgen voor een gezonde ruimtelijke uitbreiding en woningbouw voor de hele gemeente.
Redactie Lezen In deze rubriek worden twee boeken besproken. Enerzijds De Hanze, opkomst en ondergang van een machtig handelsverbond door Dick Harrison, een gedetailleerde, feitenrijke studie waarin Zaltbommel kort wordt vermeld. Anderzijds het historische kinderboek Stromend door de tijd van Linda Dielemans, met illustraties van Mandy Beckers, dat jonge lezers via acht verhalen meeneemt op een reis door de tijd in het Rivierengebied.
Piet Nienhuis, Kees Metz en Jos de Kloe (voor diverse onderdelen) Vraag en Antwoord Deze rubriek behandelt verschillende historische vragen. Dit omvat het bewijs dat een foto uit 1926 van koningin Wilhelmina daadwerkelijk in het overstroomde Ammerzoden is genomen, het terugvinden van gegevens over de Hedelse geneesheer Hendrik Denker Huneman uit 1879, de ontkrachting van de mythe dat Karl Marx delen van Das Kapital schreef in de Gasthuisstraat 12 (hij logeerde op de Markt), het verhaal van smid Cornelis Johannes Mooring die in 1945 carillonklokken in zijn tuin begroef en de geschiedenis van de straatnamen 'Oranjewal' en 'Heksenwal'.
Historische Kring Bommelerwaard / Redactie Historische Kring Bommelerwaard Het verenigingsnieuws bevat aankondigingen over een lezing over de poldermolen in Zuilichem, een bus-excursie en de heropening van Kasteel Ammersoyen na de tweede fase van de herinrichting. Daarnaast is de historische kring gestart met de samenstelling van een nieuw plaatjesverzamelalbum in samenwerking met supermarkt Albert Heijn Zaltbommel, gepland voor winter 2026/2027.

Jaargang 62 (2026) nummer 187 maart 2026 (32 pagina's)
Auteur Titel Korte inhoud
Karel Emmens Een stukje Parijs in Zaltbommel. De ‘capella vitrea’ van de Sint-Maartenskerk Dit artikel beschrijft het kapittelkoor van de Sint-Maartenskerk in Zaltbommel, dat tussen ca. 1380 en 1400 werd gebouwd. De auteur legt uit hoe dit koor getuigt van een zeer hoog ambitieniveau dat gebaseerd is op de dertiende-eeuwse Franse 'capella vitrea' (glazen kapel) zoals de Sainte-Chapelle in Parijs. Dit bouwconcept verspreidde zich via Luik, Maastricht, Kampen en 's-Hertogenbosch naar Zaltbommel. Ook de reconstructie van de oorspronkelijke bogenstelling (plint) onder de ramen tijdens de restauratie van de jaren tachtig wordt behandeld.
M. Witteveen De Waterman in de Gasthuisstraat Een korte geschiedenis van 'de Waterman', een triton (mythisch zeewezen) met een dolfijn die tegenwoordig in de tuin van het Museum Stadskasteel staat. De auteur vertelt hoe dit beeld in een ver verleden dienstdeed als waterpomp in de Gasthuisstraat. Tevens wordt vermeld hoe kunstenaar Cornelis Springer deze pomp in 1859 op papier schetste en later in een schilderij verwerkte.
Kees Metz Caspar van Baerle sr. (1540-1595) Het artikel belicht het leven van Caspar van Baerle senior, de vader van de beroemde schrijver en filosoof Casparus Barlaeus. Caspar senior, geboren in 1540, vluchtte wegens zijn calvinistische overtuigingen uit Antwerpen en vestigde zich in de belangrijke Gelderse grensplaats Zaltbommel. Daar schreef hij jaarlijkse jubellieden ter ere van prins Maurits en dichtte hij in 1592 een Latijns loflied op de stad Zaltbommel op de wijs van het Wilhelmus.
Regionaal Archief Rivierenland (RAR) / Redactie Nieuws Regionaal Archief Rivierenland Dit overzicht bevat diverse nieuwsberichten van het RAR. Zo wordt het digitaliseringsproject van het weekblad Extra Nieuws (editie Bommelerwaard 1980-1997) besproken en de ontsluiting van de registers van patentschuldigen (1806-1894) met behulp van 130 vrijwilligers. Ook is er aandacht voor een proef met AI (Transkribus) om de jaarverslagen van de gezondheidscommissies (1903-1935) digitaal doorzoekbaar te maken en voor de nieuwe ORI-A standaard om gemeentelijke raadsinformatie duurzaam te archiveren.
Michiel Alexander de Raaf Noodhulp uit de Bommelerwaard Dit artikel beschrijft hoe de Rotterdamse Dina Kool-Frederiks tijdens haar verblijf in Gameren gedurende de Hongerwinter probeerde voedselpakketten naar haar familie in Rotterdam te sturen. Aan de hand van bewaard gebleven correspondentie beschrijft de auteur van maand tot maand (augustus 1944 tot juni 1945) de transportpogingen via schippers, koeriers en Wehrmacht-soldaten. Daarbij komen ook de ijskoude fietstochten van haar familieleden en de oplichtingspraktijken van een Rijksduitse koerier aan bod.
Karel Emmens en Marjan Witteveen (voor 'Onder kanunniken') Vraag en Antwoord (Maasstraat / Onder kanunniken) In deze rubriek wordt eerst de vraag beantwoord of de Maasstraat in Zaltbommel naar de rivier is vernoemd (dit blijkt niet het geval, maar is te herleiden naar een familie Maas die kosters en kanunniken leverde). Het tweede deel, getiteld "Onder kanunniken", beschrijft een complex laatmiddeleeuws arbeidsconflict rond 1489-1499 in het kapittel van de Sint-Maartenskerk tussen kanunniken Johannes van der Maes en Rutger van Dieden.
Piet H. Nienhuis Liefde voor de poldermolen van Zuilichem Een uitgebreid portret van de poldermolen in het Zuilichemse veld, de enige overgebleven poldermolen in de Bommelerwaard. De auteur interviewt Lineke van Beekhuizen (molenaar) en Wilfried Romp (auteur van een boek over deze molen), die de molen sinds september 1981 huren en er vanaf 1982 wonen. Het artikel beschrijft de polderbemaling, het gezins- en buitenleven op de molen, een brand in de schuur in 2024, en nieuw archiefonderzoek dat aantoont dat de molen is gebouwd tussen 1756 en 1783 in plaats van het vaak vermelde jaartal 1720.
Redactie Lezen Deze rubriek bespreekt drie recente boeken. Allereerst Sophia van Bylant. Een ambitieuze vrouw in de late middeleeuwen door Trees Blom, dat het getijdenboek en het leven van deze middeleeuwse adellijke dame belicht. Daarnaast wordt Hallo... Hier Bommel!! van Rein van Willigen besproken, een bundeling van interviews met circa tweehonderd inwoners van de Bommelerwaard. Tot slot komt Een mensenpark. Zaltbommelse Stadswallen, een uniek Rijksmonument van Gerrit Groeneveld aan bod, dat de geschiedenis van de wallen als 19e-eeuws Engels landschapspark beschrijft.
Bart van Helvoort Hectische maanden voor Zaltbommel en de Bommelerwaard Dit artikel reconstrueert de gebeurtenissen in de winter van 1813-1814. Het beschrijft de Franse inkwartiering onder generaal Molitor in december 1813 en de zware bevoorradingseisen die de stad werden opgelegd. Na de Franse aftocht volgde de bevrijding van de stad door de Pruisische troepen van Von Bülow. Tevens worden de overmeestering van de forten Loevestein en Sint Andries, de gevechten bij Well, de inname van Den Bosch en de zware financiële lasten voor de lokale bevolking gedocumenteerd.

Jaargang 61 (2025) nummer 186  november 2025 (32 pagina's)
Auteur Titel Korte inhoud
Piet H. Nienhuis Langs het Baarpad in Rossum terug naar het begin van de negentiende eeuw Een historische en sociaal-economische reconstructie van Rossum rond 1830 aan de hand van het Baarpad, dat destijds een 700 meter lang kerk- en begrafenispad was. Het artikel beschrijft de toenmalige burenplichten rondom overlijden, de rol van de koster en grafgraver, de geschiedenis van de in 1860 gesloopte romaanse kerk aan de Maasdijk en hoe het pad na de overstroming van 1861 en 20e-eeuwse herontwikkelingen in onbruik raakte.
Kees Metz Gasthuisstraat 24, Zaltbommel Een uitgebreide bouwhistorische beschrijving van het rijksmonument Gasthuisstraat 24, een laatgotisch pand in Zaltbommel. Het artikel behandelt de oorsprong van het dwarshuis, de schade na de stadsbrand van 1524, de bouw van de renaissance-voorgevel rond 1580, diverse ingrijpende verbouwingen in de 20e eeuw (inclusief de plaatsing van briefpanelen) en de opeenvolgende bewoners.
Charlotte Snel Een gesprek met Roland Gieles, kunsthistoricus en conservator van Stadskasteel Zaltbommel Een interview met conservator Roland Gieles over de modernisering van het Museum Stadskasteel Zaltbommel in de afgelopen vijf jaar. Gieles vertelt over zijn passie voor kunstgeschiedenis, zijn ontdekkingen rondom stadsarchitect François Willem de Virieu en meubelmaker Johan Adam Pool, de nieuwe chronologische opzet van de museumcollectie en de toekomstplannen.
Tineke Rouschop Een Indische jongen in Bommel Naar aanleiding van de vondst van een 19e-eeuws Franstalig gymnasiumboek van Molière, dat in 1864 in Zaltbommel aan de leerling Johan Hendrik David van der Palm werd geschonken, reconstrueert de auteur de geschiedenis van David en zijn broers. Zij kwamen vanuit Nederlands-Indië naar het Bommelse gymnasium en verbleven in het kostgezin van leraar Brinkgreve. Het artikel beschrijft hun schooltijd, de sociaal-economische context van Zaltbommel in die tijd, en de verdere lotgevallen van de familie tot en met de repatriëring na de Tweede Wereldoorlog.
Pieter van der Schoot Uurwerken en uurwerkzolders in de toren van de Sint-Maartenskerk in Zaltbommel Dit artikel reconstrueert de bouwgeschiedenis van de uurwerkzolder in de Sint-Maartenstoren. Hoewel de toren eind 15e/begin 16e eeuw zonder uurwerk werd voltooid, werd halverwege de 16e eeuw een uurwerkvloer ingebouwd voor een omvangrijk mechanisch instrument. Dit uurwerk werd in 1654 vervangen door een Spraekel-uurwerk en in 1913 door een Eijsbouts-uurwerk dat lager werd geplaatst. De auteur beschrijft de sporen van de gesloopte 16e-eeuwse zolder en twee dichtgezette doorgangen tussen de torentrap en het toreninterieur.

Jaargang 61 (2025) nummer 185 juni 2025 (32 pagina's)
Auteur Titel Korte inhoud
Rob Nooten De Moorenburch De auteur onderzoekt de locatie, geschiedenis en naamgeving van de middeleeuwse muurtoren "Moorenburch" in Zaltbommel. Waar voorheen werd aangenomen dat deze toren aan de Heksenwal stond en verward werd met de aan de Waalzijde gelegen toren "Mariencop", concludeert de auteur op basis van archeologisch en historisch bronnenonderzoek dat de strategische, hoefijzervormige hoektoren uit de 14e eeuw op het huidige Vogelenzangterrein de werkelijke Moorenburch was.
Hans Piels Moord in de Drielse herberg De Engel, Deel 3 Het slotstuk over de moordzaak uit 1798. Terwijl de echtgenote van de ter dood veroordeelde Everardus Duplessis via gratieverzoeken in Den Haag uitstel van de executie weet te bewerkstelligen, ontsnapt Duplessis in de strenge winter van 1798/1799 op mysterieuze wijze uit zijn cel in het raadhuis van Zaltbommel. Hij vluchtte naar Thorn in Limburg en werd nooit meer opgespoord.
Kees Metz Elbertus Leoninus, 1519 of 1520 – 1598 Dit artikel belicht het leven van de in Zaltbommel geboren jurist Elbert de Leeuw, die zijn naam verlatiniseerde tot Elbertus Leoninus. Als hoogleraar in Leuven en gewaardeerd adviseur speelde hij tijdens de Tachtigjarige Oorlog een cruciale rol als diplomaat en intermediair tussen de Spanjaarden en Willem van Oranje. Later werd hij de eerste Gelderse kanselier van Gelre.
Hans ter Heege Bommelerwaardse straatnamen: De Burgemeester van Goelst Meijerweg in Rossum Een biografie van Adriaan Ferdinand van Goelst Meijer, die in 1932 burgemeester van Rossum werd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij actief in het verzet en het inlichtingenwerk, overleefde een arrestatie en een Duitse cel na een bevrijdingsactie door verzetsstrijders, en keerde na de oorlog tijdelijk terug als waarnemend burgemeester in zeven gemeenten in de Bommelerwaard.
Willem van der Burg (bezorgd door zijn zoon Jacob van der Burg) Een brief uit het laatste oorlogsjaar Een persoonlijke brief geschreven op 15 oktober 1944 door Willem van der Burg vanuit Delwijnen. De brief schetst een intiem beeld van het dagelijks leven aan het front in de laatste oorlogswinter, gekenmerkt door isolatie, schaarste, ruilhandel en angst voor bombardementen en gevechtsvliegtuigen, terwijl hij zijn familie in Poortugaal tracht gerust te stellen.
Koos Tromp en Piet Stoel Leendert Rombeek herdacht Naar aanleiding van archiefonderzoek door de Werkgroep 'Luchtoorlog WO2 Bommelerwaard' reconstructie van het heldhaftige levensverhaal van de Zaltbommelse vliegenier Leendert Rombeek (1905-1956). Rombeek onderscheidde zich op 10 mei 1940 bij de Operatie Scheveningen en de verdediging van de vesting Hoek van Holland, waarvoor hij na de oorlog het Bronzen Kruis ontving. In mei 2025 werd ter nagedachtenis aan hem een herinneringsbord onthuld in Zaltbommel.
Arie de Koning Dijkmagazijnen in de Bommelerwaard Dit artikel behandelt de dertien stenen dijkmagazijnen die vanaf circa 1840 langs de dijkring van de Bommelerwaard werden gebouwd om noodmaterialen voor dijkversterking op te slaan na eerdere overstromingen. De auteur focust specifiek op de magazijnen in Rossum, Well, Nederhemert en Gameren, en beschrijft hoe deze gebouwen in de loop van de 20e eeuw door verbeterde logistiek hun functie verloren en grotendeels werden gesloopt of verbouwd tot woning.
Hans ter Heege De uitbraak van cholera in 1866/1867 in de Bommelerwaard Een diepgaande studie naar de cholera-epidemieën in de 19e eeuw in de Bommelerwaard, met name die van 1866-1867. De auteur schetst de tragische persoonlijke verhalen van de slachtoffers in Rossum, de door de gemeenten en artsen genomen hygiënische maatregelen, en de statistieken van de uitbraken in Zaltbommel, Hedel, Driel en Brakel. Pas met de aanleg van waterleidingen rond de eeuwwisseling kon de ziekte effectief worden bedwongen.

Jaargang 61 (2025) nummer 184 maart 2025 (32 pagina's)
Auteur Titel Korte inhoud
Kees Metz Afbraak en herbouw van de Gasthuistoren Zaltbommel Dit artikel beschrijft de geschiedenis van de Gasthuistoren in Zaltbommel. In het najaar van 1944 werd de toren op bevel van de Duitse bezetter gedeeltelijk gesloopt tot aan de ruitertjes om te voorkomen dat deze door de geallieerden als uitkijkpost zou worden gebruikt. Dankzij bewaarde gedetailleerde tekeningen en foto's kon de toren tussen 1956 en 1958 na een lange inzamelingsactie onder de burgerij en met steun van de gemeente weer nauwkeurig worden herbouwd.
Martijn van Namen De familie Van Namen uit Driel Een genealogisch onderzoek naar de familie Van Namen, die al minstens 300 jaar in de kernen van Driel (Hoenzadriel, Kerkdriel en Velddriel) gevestigd is. De auteur onderzoekt via archiefstukken de stamvader Frans Symon van Namen en diens nakomelingen. Daarnaast beschrijft het artikel de lotgevallen van Jacobus van Namen, die naar Nederlands-Indië vertrok en in 1943 in een Japans gevangenkamp overleed. Tot slot werpt een modern DNA-onderzoek licht op de verrassende Italiaanse etniciteit van de familie.
Maarten Schönfeld Laurens Spengler, burgemeester van Zaltbommel (1677-1730) Het artikel belicht het leven van de regent en militair Laurens Spengler, die begin 18e eeuw een vooraanstaande rol speelde in het openbaar bestuur van Zaltbommel en omstreken en driemaal tot burgemeester werd verkozen. Er wordt ingegaan op zijn huwelijken, zijn kinderen, de ligging van het imposante familiehuis in de Boschstraat en zijn nalatenschap.
Marjan Witteveen Een gesprek over de doopkapel van de Sint-Maartenskerk in Zaltbommel Dit artikel is geschreven in de vorm van een denkbeeldig gesprek tussen de voorzitter van de Historische Kring en de 19e-eeuwse archeoloog Conrad Leemans. Het behandelt de ontdekking en blootlegging van zeldzame 15e-eeuwse muurschilderingen van "De drie doden" en "De drie levenden" in de doopkapel van de Sint-Maartenskerk. Ook de latere aanpassingen en de herinrichting van de kapel komen aan bod.
Hans Piels Moord in de Drielse herberg De Engel (deel 2) Dit tweede deel van de trilogie vertelt over de fatale ruzie op kermiszondag in juli 1798 in Velddriel tussen luitenant-kolonel Everardus Duplessis en Crijn van Alem. Na een eerdere fysieke confrontatie in een andere herberg, zoekt een beschonken Duplessis de confrontatie op in herberg De Engel in Kerkdriel, waar hij Van Alem met een sabel doodsteekt. Het artikel sluit af met zijn arrestatie en veroordeling tot de doodstraf met het zwaard.
Hans ter Heege Het inkomen van de schoolmeester in Aalst Aan de hand van een vacature-advertentie uit december 1837 voor een nieuwe onderwijzer te Aalst wordt het karige en complexe inkomen van een 19e-eeuwse schoolmeester geanalyseerd. De schoolmeester moest zijn basisinkomen van de overheid en kerk aanvullen met diverse niet-onderwijsgerelateerde bijtaken zoals kosteren, voorzanger zijn, administratieve poldertaken verrichten en zelf het schoolgeld innen bij de (vaak arme) ouders.
Evert-Jan Smeenk Het Hedels Museum op zoek naar erfgoedvrijwilligers Een schets van het historisch museum in Hedel, dat volledig door onbezoldigde vrijwilligers draaiende wordt gehouden. Voorzitter Arie van Driel vertelt over de diverse taken van de vrijwilligers, variërend van baliediensten en gebouwonderhoud tot archiefonderzoek en digitalisering van foto's. Tevens wordt stilgestaan bij het bewogen oorlogsverleden van Hedel en de archeologische kasteelvondsten.
Kees Metz Het bureau van Fred Philips Dit korte artikel vertelt over de geschiedenis van een rond 1870 voor de Bommelse bankier Frederik Philips vervaardigd cilinderbureau. Het meubelstuk bleef lang in het bezit van de Philipsbank, ontsnapte wegens ruimtegebrek aan een plaatsing in het Stadskasteel van Zaltbommel, en is uiteindelijk geschonken aan het Philipsmuseum in Eindhoven.
Kees Metz Een ruzie in 1447 tussen Driel aan de ene en Bruchem en Kerkwijk aan de andere kant In de natte zomer van 1447 staken inwoners van Driel een dijk van de Drielse Wetering door om overstromingen op hun eigen land te voorkomen, wat leidde tot wateroverlast in Bruchem en Kerkwijk. Nadat bewoners van deze dorpen de dijk herhaaldelijk dichtten, greep de Gelderse hertog Arnold hardhandig in door Driel te plunderen.

Jaargang 60 (2024) nummer 183  november 2024 (32 pagina's)
Auteur Titel Korte inhoud
Rob Dingemans De geestdrift van Wouter Johannes Dingemans Het levensverhaal van herenboer Wouter Johannes Dingemans (1804-1880) uit Rossum, die na de Afscheiding van 1834 toetrad tot de Christelijke Afgescheiden Gemeente. Hij vertrok in 1849 met zijn gezin naar Amerika, waar hij zich vestigde in de door ds. Scholte gestichte pioniersstad Pella in Iowa.
Hans Piels Moord in de Drielse herberg De Engel (1) Het eerste deel van een historische reconstructie van een moordzaak uit 1798 in Driel in de Franse Tijd. Het artikel schetst de situatie in de Bataafse Republiek, introduceert de hoofdrolspelers Everardus Duplessis, Johanna Switberta van Heerma de Holwinde en Crijn van Alem, en beschrijft de aanloop en persoonlijke vetes die tot de moord leidden.
Piet H. Nienhuis Eugénie de Jong-van Meeteren, aan historische grond gebonden en maatschappelijk betrokken Een interview met Eugénie de Jong-van Meeteren, die vanaf de oprichting in 1964 actief lid is van de Historische Kring Bommelerwaard. Het artikel bespreekt haar archeologische onderzoek tijdens de ruilverkaveling, herinnert aan haar politieke loopbaan als statenlid en haar brede welzijnswerk en maatschappelijke betrokkenheid in de regio.
Evert-Jan Smeenk Jos de Kloe: fysicus onder historici Een portret van Jos de Kloe, genealoog, voormalig secretaris van de HKB en fysicus bij het KNMI. Het artikel belicht hoe hij zijn wetenschappelijke precisie toepast op genealogisch stamboomonderzoek, de invloed van digitalisering en het belang van bronbewerkingen en transcripties.
Evert-Jan Smeenk Het Driels Museum: verbinding in de praktijk Een portret van het in 1976 opgerichte Driels Museum in Kerkdriel. Het artikel belicht de historische collectie, de rol van de 25 vrijwilligers en de sterke lokale binding met de bevolking door middel van tijdelijke fototentoonstellingen en het jaarboek 'Drielse Vertellingen'.
Geen auteur vermeld / Redactie Over de Jan van Heeswijkprijs Dit artikel behandelt de geschiedenis en de statuten van de Jan van Heeswijkprijs, die bij het afscheid van de voormalige voorzitter en medeoprichter werd ingesteld om amateurs te eren die een bijzondere prestatie hebben geleverd voor de Bommelerwaardse geschiedschrijving.
Geen auteur vermeld / Redactie Straatnamen in de Bommelerwaard: Dr. JJ Willemsehof, Zaltbommel Een beschrijving van de herkomst van de straatnaam dr. JJ Willemsehof, vernoemd naar de geliefde Zaltbommelse huisarts Johan Jacob Willemse (1928-2006). Willemse dreef tussen 1959 en 1980 een zeer drukke praktijk, begeleidde vele bevallingen en was actief als politiearts.
Marjan Witteveen Over een processie en een kluizenares Een historische reconstructie van de jaarlijkse processies naar de middeleeuwse Kiliaanskapel in het verdwenen buitendijkse dorp Oensel. Het artikel beschrijft tevens de kluizenares Mechteld van Horwinen, die destijds verbleef bij de nabijgelegen Sint-Aldegundiskapel.
Kees Metz Monument nieuwe brug 1933 De lotgevallen van het herdenkingsmonument "Noord en Zuid verbonden" dat in 1933 bij de opening van de oude Waalbrug werd geplaatst. Het artikel schetst de verhuizing van het monument naar Waardenburg, de uiteindelijke sloop ervan en het feit dat alleen de hardstenen plaquette bewaard is gebleven in de museumtuin van Zaltbommel.

Jaargang 60 (2024) nummer 182  juli 2024 (32 pagina's)
Auteur Titel Korte inhoud
Henk Buiteman Een onbekend stoomgemaal Een zoektocht naar de herkomst van twee depotschetsen van een stoomgemaal leidde tot de geschiedenis van de twee identieke stoomgemalen uit 1855 'Boven de Meidijk' in de Bommelerwaard (aan de Drielsche en de Bommelsche Wetering). Het artikel beschrijft het technisch ontwerp volgens het Fijnje-systeem en de besluitvorming door het polderbestuur.
Kees Metz De rol van Zaltbommel in de geschiedenis van Gelre Dit artikel beschrijft de politieke en economische betekenis van de stad Zaltbommel vanaf de eerste vermelding in 850 tot de Gemeentewet van 1851. Het behandelt de bloeiperiode als handelsstad, de stadsrechten, de Gelderse opvolgingsstrijd, de list met de hooiwagen in de Tachtigjarige Oorlog en de uiteindelijke achteruitgang als overslaghaven.
Trees Blom Een schilderij van Jan Meerhout en de abdij van Berne Een analyse van een zeventiende-eeuws schilderij van Jan Meerhout in het bezit van de Abdij van Berne. Hoewel het schilderij binnen de kloostergemeenschap van oudsher werd beschouwd als een afbeelding van de oude abdij in Bern aan de Maas, tonen nieuwe inzichten aan dat het in werkelijkheid het in 1672 verwoeste kasteel Poederoijen verbeeldt.
Stef den Tek De burgerwacht van Zuilichem Een geschiedenis van de Zuilichemse burgerwacht die in 1919 werd opgericht ter voorkoming van revolutionaire woelingen na de Eerste Wereldoorlog. Het artikel beschrijft de schietoefeningen, onderlinge wedstrijden, de bouw van een eigen oefengebouw in 1931, de aanschaf van een vaandel en de opheffing in 1940.
Kees Metz Straatnamen in de Bommelerwaard: De Beersteeg in Zaltbommel Dit artikel verklaart de herkomst van de naam van de Beersteeg in Zaltbommel. De naam verwijst naar een 'beer', een gemetselde dwarsdam in de vestinggracht die diende om het water van de gracht en de Waal te scheiden en vijanden buiten de stad te houden.
Kees Metz De eerste haven van Zaltbommel Dit artikel behandelt de archeologische en historische aanwijzingen voor de locatie van de oudste haven van Zaltbommel. De auteur onderzoekt de hypothese dat de Waterstraat in de veertiende eeuw een echte binnenhaven was met werfkelders, voordat de havenactiviteiten later verschoven naar de Steigerpoort.
Evert-Jan Smeenk Verborgen schatten Een verslag van het evenement "Verborgen schatten" in de Sint-Maartenskerk op zaterdag 1 juni 2024. Negen gidsen gaven minilezingen over diverse facetten van de kerk, zoals het orgel, de gotische bouwstijl en het levensverhaal van de middeleeuwse kluizenares Aleid van Veen.

Jaargang 60 (2024) nummer 181 maart 2024 (32 pagina's)
Auteur Titel Korte inhoud
Piet H. Nienhuis Waarom is de rotonde bij Alem zo groot? Een kleine geschiedenis van de Van Heemstraweg Dit artikel beschrijft de aanleg en de geschiedenis van de Van Heemstraweg (N322). Het verklaart waarom de megarotonde bij Alem (de "Alemse Stoep" of "Eierrotonde") zo ruim is opgezet op basis van ambitieuze, nooit gerealiseerde toekomstplannen voor een Maasbrug naar Oss en een elektriciteitscentrale. Tevens wordt ingegaan op de beruchte geschiedenis van de weg als "dodenweg".
Valentijn Korteling Promac B.V. en de Van Voorden Groep (deel 2) De auteur blikt terug op zijn veertigjarige loopbaan bij Promac en beschrijft de bloei, innovaties en uiteindelijke teloorgang van dit Bommelse metaalbedrijf. Centraal staan de ontwikkelingen in de jaren '80 en '90, waaronder membraanscheidingstechniek voor waterzuivering, de productie van Mobiele Drinkwater Installaties (MDI) voor Defensie, en de milieuvriendelijke 'Promac Aquacleaner'.
Tineke Rouschop Het Gatje van juffrouw Goudsmit. Bronnen voor een familieonderzoek Een historisch onderzoek naar de tragische geschiedenis van het joodse gezin Goudsmit-Groenewoudt, dat rond 1900 in Zaltbommel woonde. Het artikel reconstrueert de psychische problemen van vader Jonas, het vroege overlijden van de kinderen en de verdrinking van moeder Esther in 1919 bij de stadswallen (het 'Gatje'). Tevens wordt beschreven welke bronnen en archieven bij deze genealogische zoektocht zijn gebruikt.
A.R. Koppejan Karel Marinus van Puffelen, orgelbouwer uit Zaltbommel Dit artikel belicht het leven en werk van de negentiende-eeuwse orgelbouwer Karel Marinus van Puffelen (1826-1886). Na een compagnonschap met Naber vestigde hij zich in 1862 zelfstandig in Zaltbommel. Van hieruit bouwde en herstelde hij ten minste achttien orgels in de Bommelerwaard en daarbuiten, waaronder in Waardenburg, Neerijnen, Heerewaarden en Nieuwaal.
Kees Metz Korte Steigerstraat 16, Zaltbommel in de Tweede Wereldoorlog Het relaas over de ingrijpende verbouwing van het grote woonhuis van tandarts Van Haaften op de hoek van de Steigerstraat en de Waalkade. Om te voorkomen dat het pand door de NSB-burgemeester Jan Boll of de Duitse bezetter gevorderd zou worden voor inkwartiering van Duitse militairen, liet de tandarts in 1942 een groot deel van het huis slopen.
Roel van Zeelst Onze Bommelerwaardse straatnamen (2) Mr. La Grostraat, Ammerzoden Dit artikel legt uit hoe de voormalige Voorstraat 1 in Ammerzoden na de Tweede Wereldoorlog werd omgedoopt tot de Mr. La Grostraat. Dit gebeurde uit dankbaarheid aan mr. H.E. La Gro, voorzitter van het lokaal comité van Nederlands Volksherstel in Bodegraven, dat Ammerzoden na de bevrijding adopteerde en ondersteunde met geld en goederen.
Kees Metz De algemene vergadering van de ‘Nederlandsche Vereeniging voor Volkenbond en Vrede’ bijeen op 3 februari 1934 in het Nutsgebouw in Zaltbommel Een verslag van de algemene vergadering van de vereniging in Zaltbommel in 1934. De auteur beschrijft de ontvangst door burgemeester Cambier van Nooten, die sprak over vrede en de pas geopende Waalbrug. De vergadering besprak een resolutie over de particuliere wapenfabricage en -handel.
Tussen de Voorn en Loevestein